Περί καύσεως των νεκρών
Ὁ καυγάς γίνεται γιά τήν Ἐξόδιο Ἀκολουθία !
Τό ζωηρό ἐνδιαφέρον καί οἱ ἔντονες συζητήσεις πού εἶχε προκαλέσει ἡ ἀποδοχή τῆς καύσης τῶν νεκρῶν στήν Ἑλλάδα μέ τήν ψήφιση τοῦ νόμου 3448/2006 (ἄρθρο 35)-μάλιστα μέ ἀπόλυτη διακομματική συναίνεση-μειώθηκαν μέν μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου, δέν σταμάτησαν ὅμως ποτέ. Μέ ἀφορμές ὅπως τό Προεδρικό Διάταγμα 31/2009 γιά τίς προϋποθέσεις καθορισμοῦ τῶν χώρων δημιουργίας Κέντρων Ἀποτέφρωσης Νεκρῶν, τήν κοινή Ὑπουργική Ἀπόφαση ΚΥΑ 20232/2010 γιά τή ρύθμιση θεμάτων τεχνικοῦ ἤ λεπτομερειακοῦ χαρακτῆρα γιά τήν ἵδρυση καί λειτουργία Κέντρων Ἀποτέφρωσης Νεκρῶν, τήν ἀκύρωση προσπαθειῶν δημιουργίας Κέντρων Ἀποτέφρωσης στά Κοιμητήρια τῶν Δήμων Ζωγράφου, Μαρκοπούλου, Βόλου, Σχιστοῦ κ.ἄ., τό θέμα αὐτό ἐπανῆλθε ἀρκετές φορές στήν ἐπικαιρότητα.
Μιά πολύ χαρακτηριστική ἀναφορά ἔρχεται ἀπό τό Δῆμο Θεσσαλονίκης. Ὁ Δήμαρχος τῆς πόλης κ. Μπουτάρης, ἀναφερόμενος στά γραφειοκρατικά ἐμπόδια πού καθυστεροῦν τήν κατασκευή ἀποτεφρωτηρίου νεκρῶν, τόνισε στό Δημοτικό Συμβούλιο ἀναφορικά μέ τίς ἀντιδράσεις στόν ἐκκλησιαστικό χῶρο: «Ὁ καυγάς γίνεται γιά τήν ἐξόδιο ἀκολουθία». Βέβαια, δέν ἐπιλέγει τυχαῖα τή λέξη «καυγάς». Τό κάνει, γιά νά ὑποδηλώσει τήν ἀρχικά πολύ ἔντονη ἀντίδραση τῆς Ἐκκλησίας στήν ψήφιση τοῦ νόμου, ἀλλά καί τήν τωρινή, πού τή θεωρεῖ μέν πολύ πιό ἤπια ἀλλά ὡστόσο οὐσιαστική ἀκόμα στό θέμα τῆς ἐξοδίου ἀκολουθίας. Ἡ λέξη αὐτή παραπέμπει σέ παιδιά ἤ καί ἐνήλικους πού μέ πεῖσμα καί χωρίς οὐσιαστική ἐπιχειρηματολογία ὑπεραμύνονται μιᾶς θέσης, προκειμένου νά διαφυλάξουν τά συμφέροντά τους. Ἐάν ἐπί πλέον συνδυαστεῖ μέ ἄλλες δηλώσεις πού ἔχει κάνει κατά καιρούς ὁ κ. Μπουτάρης, ὅτι δηλ. εἶναι ζήτημα πολιτισμοῦ γιά ἐκεῖνον ἡ ἀνέγερση ἀποτεφρωτηρίου στό Δῆμο Θεσσαλονίκης, γίνεται φανερό, ὅτι ἡ Ἐκκλησία γιά τόν κ. Δήμαρχο μέ πεῖσμα ἀντιστρατεύεται τήν προσπάθεια ἐκσυγχρονισμοῦ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας καί ἔνταξής της στόν πολιτισμό τῆς Εὐρώπης, τῆς ὁποίας τά κράτη στό θέμα τῆς καθιέρωσης τῆς καύσης τῶν νεκρῶν βρίσκονται ἑκατονταετίες (Γαλλία, Ἀγγλία, Γερμανία) ἤ τουλάχιστον πολλές δεκαετίες (Αὐστρία, Ἰταλία, Ἐλβετία, Ἱσπανία κ.ἄ.) μπροστά ἀπό τήν Ἑλλάδα. Μάλιστα ἡ Ἑλλάδα, μαζί μέ τήν Κύπρο καί τήν Μάλτα, εἶναι οἱ μόνες Εὐρωπαϊκές χῶρες, πού δέν διαθέτουν ἀκόμα οὔτε ἕνα ἀποτεφρωτήριο.
Ποιόν πολιτισμό, ὅμως, ἐννοεῖ ὁ κ. Μπουτάρης? Πολιτισμένες θεωρεῖ τίς κοινωνίες ἐκεῖνες, οἱ ὁποῖες ἐξασφαλίζουν τήν πραγματοποίηση τῆς ἐπιθυμίας ἑνός πολίτη τους γιά τήν καύση τοῦ σώματός του μετά τό θάνατό του. Μάλιστα, ἡ ἐπιθυμία αὐτή ἐμπίπτει στό δικαίωμα αὐτοδιάθεσης τοῦ ἀνθρώπου, τό ὁποῖο ὁ ἴδιος ὁ πολίτης θά μποροῦσε νά τό ἀσκήσει μόνο στήν περίπτωση, πού θά ἀποφάσιζε νά αὐτοπυρποληθεῖ - μιά ἀποκρουστική ὅμως εἰκόνα ἀκόμα καί γιά τόν λάτρη τῆς καύσης τοῦ σώματος. Ἄρα ἔχει ἀνάγκη τήν κοινωνία γιά τήν πραγματοποίηση τοῦ «δικαιώματός» του. Ζητάει λοιπόν ἀπό τήν πολιτεία, τούς συμπολῖτες του νά δεχτοῦν, ἐπειδή ἔτσι τοῦ ἀρέσει, τήν ἐπιβάρυνση τῆς ἀτμόσφαιρας στήν ὁποία ζοῦν μέ ἕνα τεράστιο σύννεφο διοξειδίου τοῦ ἄνθρακα (50 κιλά κατά μέσον ὅρο ἀνά καύση ἑνός σώματος), ζητάει πολύτιμα ἐνεργειακά ἀποθέματα νά ξοδεύονται ἄσκοπα (γιά κάθε ἀποτέφρωση ἀπαιτοῦνται σέ συνεχῆ λειτουργία τοῦ ἀποτεφρωτήρα περίπου 175 μ3 φυσικοῦ ἀερίου πού ἀρκοῦν γιά τή θέρμανση μιᾶς μέτριας πολυκατοικίας ἐπί 7 μέρες. Ὅταν κατά τή νύχτα ἤ κατά τό Σαββατοκύριακο παύει ἡ λειτουργία τοῦ ἀποτεφρωτήρα, χρειάζονται ἄλλα 100 ἤ 300 μ3 ἀντίστοιχα γιά τήν ἐπαναφορά τῆς ἀπαραίτητης θερμοκρασίας). Καί τό ἀπαιτεῖ ἀπό τήν κοινωνία πού ζεῖ, παρ 'ὅτι ἡ ταφή τοῦ νεκροῦ σώματος ὄχι μόνο ἐπί αἰῶνες εἶναι ἡ παράδοση αὐτοῦ τοῦ τόπου ἀλλά εἶναι καί, ἐπιστημονικά ἀποδεδειγμένα, ἡ ἰδανική λύση γιά τά νεκρά σώματα τῶν ἀνθρώπων. Οὔτε μολύνει τό περιβάλλον, οὔτε ξοδεύει πολύτιμα ἐνεργειακά ἀποθέματα. Ἀντίθετα, μέ τήν ταφή ὁλοκληρώνεται ὁ κύκλος τῆς φύσης. Μόνο ἄνθρωποι χωρίς ἐπιστημονική κατάρτιση πιστεύουν ὅτι μέ τήν ταφή μολύνεται τό ὑπέδαφος. Ὄχι μικρόβια, ἀλλά σαπροφυτικοί ὀργανισμοί ἀποικοδομοῦν τό νεκρό σῶμα καί τό μετατρέπουν, ὅπως ἄλλωστε ὅλα τά ὀργανικά στοιχεῖα, σέ θρεπτικές οὐσίες γιά τά φυτά. Ἁπλῶς παραμένουν τά ὀστᾶ, τά ὁποῖα οἱ Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί μετά τήν ἐκταφή, σεβόμενοι τόν κεκοιμημένο ἄνθρωπο, φυλάσσουν σέ ὀστεοφυλάκια. Αὐτά τά ὀστᾶ παραπέμπουν πρῶτον στόν προηγούμενο ζωντανό ἄνθρωπο, δεύτερον στήν τωρινή κατάσταση τῆς ψυχῆς του καί τρίτον στή μέλλουσα κατάστασή του μετά τήν ἐπανασύνδεση σώματος καί ψυχῆς.
Ἡ παραπάνω ὀρθόδοξη ἀντίληψη ἀποτελεῖ, φυσικά, βδέλυγμα γιά τούς λάτρεις τῆς καύσης. Ὁδηγούμενοι ἀπό μῖσος πρός τό σῶμα τους, πού, ἄχρηστο πλέον, δέν μπορεῖ νά ἐξυπηρετεῖ πιά τίς ὀρέξεις τους, θέλουν τήν ἐξαφάνιση αὐτοῦ τοῦ σώματος καί μέσῳ αὐτῆς προφανῶς καί τῆς ἴδιας τῆς ὕπαρξής τους, ἐπιδιώκουν τήν ἀπόλυτη ἐκμηδένισή τους. Αὐτές τίς μηδενιστικές πεποιθήσεις καλεῖται ἡ μέ μεγάλη πλειοψηφία Ὀρθόδοξη κοινωνία ἐδῶ στήν Ἑλλάδα, διαγράφοντας τή θεανθρωποκεντρική ἀντίληψή της γιά τόν ἄνθρωπο, διαγράφοντας τήν ἁπλή λογική σκέψη, διαγράφοντας ἀκόμα καί τήν οἰκολογική συνείδηση, νά ὑπηρετήσει.
Σάν νά μήν ἀρκεῖ αὐτό, ὁ Δήμαρχος Θεσσαλονίκης προχωρεῖ ἀκόμα πιό πέρα. Καλεῖ ἐμμέσως πλήν σαφῶς τήν κατά μεγάλη πλειοψηφία Ὀρθόδοξη Ἑλληνική κοινωνία νά ἐπιμεριστεῖ τόσο τά ἔξοδα γιά τήν κατασκευή (2 μέ 3 ἑκατομμύρια εὐρώ σύμφωνα μέ τούς ὑπολογισμούς) ὅσο καί τά ἔξοδα γιά τήν λειτουργία τοῦ ἀποτεφρωτηρίου (ἡ κάθε ἀποτέφρωση ὑπολογίζεται ὅτι θά στοιχίζει 2.000 - 4.000 εὐρώ) πού ἔχει περιλάβει στά ἐκπολιτιστικά σχέδιά του. Ἡ δῆθεν πολυπολιτισμικότητα τῆς πατρίδας μας προβλήθηκε, βέβαια, γιά νά δικαιολογηθεῖ ἡ ψήφιση τοῦ νόμου τοῦ 2006. Ἀλλά εἶναι σαφές ὅτι μόνο μέ τούς δηλουμένους ἄθεους καί τούς πολῖτες πού ἀνήκουν σέ μιά θρησκευτική μειονότητα πού ἐφαρμόζει παραδοσιακά τήν καύση τοῦ νεκροῦ σώματος δέν πρόκειται ποτέ νά ἐξασφαλιστοῦν αὐτές οἱ δαπάνες κατασκευῆς καί συντήρησης (ἡ μέ ἀπόσταση μεγαλύτερη μειονότητα, ἡ μουσουλμανική, δέν μπορεῖ νά ἀξιοποιηθεῖ ἐδῶ καθόλου, ἐπειδή ἐφαρμόζει ἀποκλειστικά τήν ταφή). Ἑπομένως χρειάζεται πληθώρα ὑποψηφίων γιά καύση ἀπό τήν μεγάλη πλειοψηφία τῶν Ὀρθοδόξων πολιτῶν τῆς πατρίδας μας.
Γι 'αὐτό ὁ κ. Μπουτάρης πέρα ἀπό τό «δικαίωμα» γιά καύση, στό ὁποῖο ἀναφερθήκαμε παραπάνω, ἀνακαλύπτει καί ἄλλο ἕνα δικαίωμα, τό «δικαίωμα» τῶν λατρῶν τῆς καύσης στήν ἐξόδιο ἀκολουθία. Μέσα στή ζάλη τῶν δικαιωμάτων, μέσα στή ζάλη τοῦ παραλογισμοῦ τῶν λατρῶν τῆς καύσης προστέθηκε ἀκόμα καί αὐτή ἡ ἐξωφρενική ἀπαίτηση ἀπό τήν Ἐκκλησία, νά τελεῖ τήν ἐξόδιο ἀκολουθία σέ ἀνθρώπους, πού ἐπιδιώκουν τήν ἐξαφάνιση τοῦ δημιουργήματος τοῦ Θεοῦ, τοῦ σώματός τους, καί κατ ' ἐπέκταση καί τήν ἐκμηδένιση τῆς ὕπαρξής τους, σάν νά εἶναι οἱ ἴδιοι αἴτιοι τῆς παρουσίας τους πάνω σ 'αὐτήν τή γῆ καί σάν νά ἔχουν ἀποκλειστικά ἐκεῖνοι τό δικαίωμα τῆς ἀκύρωσής της.
Αὐτές εἶναι οἱ ἀντιλήψεις τοῦ κ. Δημάρχου περί πολιτισμοῦ. Καί μέ βάση τίς ἀντιλήψεις αὐτές κατηγορεῖ τήν Ἐκκλησία γιά καυγάδες καί ἑπομένως γιά πεῖσμα, ἔλλειψη εὐαισθησίας καί κατανόησης καί γιά ἐμμονές. Ἡ Ἐκκλησία, ὅμως, ἐπειδή εἶναι ὁ παρατεινόμενος Χριστός εἰς τούς αἰώνας, ἐκφέρει ὄντως λόγον ἀληθείας καί ἀγάπης, ἀκόμη καί ἄν ὁ λόγος αὐτός φαίνεται μερικές φορές σκληρός στόν σύγχρονο ἄνθρωπο.
Ποιόν πολιτισμό, ὅμως, ἐννοεῖ ὁ κ. Μπουτάρης? Πολιτισμένες θεωρεῖ τίς κοινωνίες ἐκεῖνες, οἱ ὁποῖες ἐξασφαλίζουν τήν πραγματοποίηση τῆς ἐπιθυμίας ἑνός πολίτη τους γιά τήν καύση τοῦ σώματός του μετά τό θάνατό του. Μάλιστα, ἡ ἐπιθυμία αὐτή ἐμπίπτει στό δικαίωμα αὐτοδιάθεσης τοῦ ἀνθρώπου, τό ὁποῖο ὁ ἴδιος ὁ πολίτης θά μποροῦσε νά τό ἀσκήσει μόνο στήν περίπτωση, πού θά ἀποφάσιζε νά αὐτοπυρποληθεῖ - μιά ἀποκρουστική ὅμως εἰκόνα ἀκόμα καί γιά τόν λάτρη τῆς καύσης τοῦ σώματος. Ἄρα ἔχει ἀνάγκη τήν κοινωνία γιά τήν πραγματοποίηση τοῦ «δικαιώματός» του. Ζητάει λοιπόν ἀπό τήν πολιτεία, τούς συμπολῖτες του νά δεχτοῦν, ἐπειδή ἔτσι τοῦ ἀρέσει, τήν ἐπιβάρυνση τῆς ἀτμόσφαιρας στήν ὁποία ζοῦν μέ ἕνα τεράστιο σύννεφο διοξειδίου τοῦ ἄνθρακα (50 κιλά κατά μέσον ὅρο ἀνά καύση ἑνός σώματος), ζητάει πολύτιμα ἐνεργειακά ἀποθέματα νά ξοδεύονται ἄσκοπα (γιά κάθε ἀποτέφρωση ἀπαιτοῦνται σέ συνεχῆ λειτουργία τοῦ ἀποτεφρωτήρα περίπου 175 μ3 φυσικοῦ ἀερίου πού ἀρκοῦν γιά τή θέρμανση μιᾶς μέτριας πολυκατοικίας ἐπί 7 μέρες. Ὅταν κατά τή νύχτα ἤ κατά τό Σαββατοκύριακο παύει ἡ λειτουργία τοῦ ἀποτεφρωτήρα, χρειάζονται ἄλλα 100 ἤ 300 μ3 ἀντίστοιχα γιά τήν ἐπαναφορά τῆς ἀπαραίτητης θερμοκρασίας). Καί τό ἀπαιτεῖ ἀπό τήν κοινωνία πού ζεῖ, παρ 'ὅτι ἡ ταφή τοῦ νεκροῦ σώματος ὄχι μόνο ἐπί αἰῶνες εἶναι ἡ παράδοση αὐτοῦ τοῦ τόπου ἀλλά εἶναι καί, ἐπιστημονικά ἀποδεδειγμένα, ἡ ἰδανική λύση γιά τά νεκρά σώματα τῶν ἀνθρώπων. Οὔτε μολύνει τό περιβάλλον, οὔτε ξοδεύει πολύτιμα ἐνεργειακά ἀποθέματα. Ἀντίθετα, μέ τήν ταφή ὁλοκληρώνεται ὁ κύκλος τῆς φύσης. Μόνο ἄνθρωποι χωρίς ἐπιστημονική κατάρτιση πιστεύουν ὅτι μέ τήν ταφή μολύνεται τό ὑπέδαφος. Ὄχι μικρόβια, ἀλλά σαπροφυτικοί ὀργανισμοί ἀποικοδομοῦν τό νεκρό σῶμα καί τό μετατρέπουν, ὅπως ἄλλωστε ὅλα τά ὀργανικά στοιχεῖα, σέ θρεπτικές οὐσίες γιά τά φυτά. Ἁπλῶς παραμένουν τά ὀστᾶ, τά ὁποῖα οἱ Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί μετά τήν ἐκταφή, σεβόμενοι τόν κεκοιμημένο ἄνθρωπο, φυλάσσουν σέ ὀστεοφυλάκια. Αὐτά τά ὀστᾶ παραπέμπουν πρῶτον στόν προηγούμενο ζωντανό ἄνθρωπο, δεύτερον στήν τωρινή κατάσταση τῆς ψυχῆς του καί τρίτον στή μέλλουσα κατάστασή του μετά τήν ἐπανασύνδεση σώματος καί ψυχῆς.
Ἡ παραπάνω ὀρθόδοξη ἀντίληψη ἀποτελεῖ, φυσικά, βδέλυγμα γιά τούς λάτρεις τῆς καύσης. Ὁδηγούμενοι ἀπό μῖσος πρός τό σῶμα τους, πού, ἄχρηστο πλέον, δέν μπορεῖ νά ἐξυπηρετεῖ πιά τίς ὀρέξεις τους, θέλουν τήν ἐξαφάνιση αὐτοῦ τοῦ σώματος καί μέσῳ αὐτῆς προφανῶς καί τῆς ἴδιας τῆς ὕπαρξής τους, ἐπιδιώκουν τήν ἀπόλυτη ἐκμηδένισή τους. Αὐτές τίς μηδενιστικές πεποιθήσεις καλεῖται ἡ μέ μεγάλη πλειοψηφία Ὀρθόδοξη κοινωνία ἐδῶ στήν Ἑλλάδα, διαγράφοντας τή θεανθρωποκεντρική ἀντίληψή της γιά τόν ἄνθρωπο, διαγράφοντας τήν ἁπλή λογική σκέψη, διαγράφοντας ἀκόμα καί τήν οἰκολογική συνείδηση, νά ὑπηρετήσει.
Σάν νά μήν ἀρκεῖ αὐτό, ὁ Δήμαρχος Θεσσαλονίκης προχωρεῖ ἀκόμα πιό πέρα. Καλεῖ ἐμμέσως πλήν σαφῶς τήν κατά μεγάλη πλειοψηφία Ὀρθόδοξη Ἑλληνική κοινωνία νά ἐπιμεριστεῖ τόσο τά ἔξοδα γιά τήν κατασκευή (2 μέ 3 ἑκατομμύρια εὐρώ σύμφωνα μέ τούς ὑπολογισμούς) ὅσο καί τά ἔξοδα γιά τήν λειτουργία τοῦ ἀποτεφρωτηρίου (ἡ κάθε ἀποτέφρωση ὑπολογίζεται ὅτι θά στοιχίζει 2.000 - 4.000 εὐρώ) πού ἔχει περιλάβει στά ἐκπολιτιστικά σχέδιά του. Ἡ δῆθεν πολυπολιτισμικότητα τῆς πατρίδας μας προβλήθηκε, βέβαια, γιά νά δικαιολογηθεῖ ἡ ψήφιση τοῦ νόμου τοῦ 2006. Ἀλλά εἶναι σαφές ὅτι μόνο μέ τούς δηλουμένους ἄθεους καί τούς πολῖτες πού ἀνήκουν σέ μιά θρησκευτική μειονότητα πού ἐφαρμόζει παραδοσιακά τήν καύση τοῦ νεκροῦ σώματος δέν πρόκειται ποτέ νά ἐξασφαλιστοῦν αὐτές οἱ δαπάνες κατασκευῆς καί συντήρησης (ἡ μέ ἀπόσταση μεγαλύτερη μειονότητα, ἡ μουσουλμανική, δέν μπορεῖ νά ἀξιοποιηθεῖ ἐδῶ καθόλου, ἐπειδή ἐφαρμόζει ἀποκλειστικά τήν ταφή). Ἑπομένως χρειάζεται πληθώρα ὑποψηφίων γιά καύση ἀπό τήν μεγάλη πλειοψηφία τῶν Ὀρθοδόξων πολιτῶν τῆς πατρίδας μας.
Γι 'αὐτό ὁ κ. Μπουτάρης πέρα ἀπό τό «δικαίωμα» γιά καύση, στό ὁποῖο ἀναφερθήκαμε παραπάνω, ἀνακαλύπτει καί ἄλλο ἕνα δικαίωμα, τό «δικαίωμα» τῶν λατρῶν τῆς καύσης στήν ἐξόδιο ἀκολουθία. Μέσα στή ζάλη τῶν δικαιωμάτων, μέσα στή ζάλη τοῦ παραλογισμοῦ τῶν λατρῶν τῆς καύσης προστέθηκε ἀκόμα καί αὐτή ἡ ἐξωφρενική ἀπαίτηση ἀπό τήν Ἐκκλησία, νά τελεῖ τήν ἐξόδιο ἀκολουθία σέ ἀνθρώπους, πού ἐπιδιώκουν τήν ἐξαφάνιση τοῦ δημιουργήματος τοῦ Θεοῦ, τοῦ σώματός τους, καί κατ ' ἐπέκταση καί τήν ἐκμηδένιση τῆς ὕπαρξής τους, σάν νά εἶναι οἱ ἴδιοι αἴτιοι τῆς παρουσίας τους πάνω σ 'αὐτήν τή γῆ καί σάν νά ἔχουν ἀποκλειστικά ἐκεῖνοι τό δικαίωμα τῆς ἀκύρωσής της.
Αὐτές εἶναι οἱ ἀντιλήψεις τοῦ κ. Δημάρχου περί πολιτισμοῦ. Καί μέ βάση τίς ἀντιλήψεις αὐτές κατηγορεῖ τήν Ἐκκλησία γιά καυγάδες καί ἑπομένως γιά πεῖσμα, ἔλλειψη εὐαισθησίας καί κατανόησης καί γιά ἐμμονές. Ἡ Ἐκκλησία, ὅμως, ἐπειδή εἶναι ὁ παρατεινόμενος Χριστός εἰς τούς αἰώνας, ἐκφέρει ὄντως λόγον ἀληθείας καί ἀγάπης, ἀκόμη καί ἄν ὁ λόγος αὐτός φαίνεται μερικές φορές σκληρός στόν σύγχρονο ἄνθρωπο.
Λέων Μπράνγκ
Δρ. Θεολογίας
«ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΕΥΛΟΓΙΑ» Αρ. Τεύχους 138
Φεβρουάριος 2014
Δρ. Θεολογίας
«ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΕΥΛΟΓΙΑ» Αρ. Τεύχους 138
Φεβρουάριος 2014
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια είναι πάντοτε επιθυμητά, εφόσον δεν είναι υβριστικά ή προσβλητικά προς άτομα ή και θεσμούς.